Η ανάγκη συνέχισης της λιγνιτοπαραγωγής στην Ελλάδα

 

Του Στέργιου Μποζίνη, Μεταλλειολόγου Μηχανικού Μέλος της Κ. Αντιπροσωπείας του ΤΕΕ | π.ΔΝΤΗΣ ΑΝΘΡ.ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΥΓΕΙΑΣ Κ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΛΚΔΜ ΔΕΗ

Στην Ελλάδα, η συνεχιζόμενη ενεργειακή κρίση έχει επιφέρει ανυπολόγιστες συνέπειες στην ανάπτυξη, στην Οικονομία και στην κοινωνία. Η αλματώδης αύξηση του πληθωρισμού, που ξεκίνησε από την εκτίναξη των λογαριασμών της ενέργειας και η ακρίβεια σε υλικά, αγαθά και υπηρεσίες έχουν επιβαρύνει με απρόβλεπτο τρόπο τους προϋπολογισμούς στον τομέα της Βιομηχανίας, στον κλάδο των κατασκευών και στα νοικοκυριά. Αν και η κρίση στην αγορά ενέργειας   έχει  διεθνή χαρακτήρα, με ιδιαίτερη μάλιστα ένταση στην Ευρώπη, εντούτοις το γεγονός αυτό δεν εξηγεί τις ακραίες συνέπειες που συναντάμε στη χώρα μας, Σύμφωνα με τις επίσημες κυβερνητικές ανακοινώσεις η κρίση στην Ουκρανίας  μας κόστισε επιπλέον 7 δις, λόγω των τιμών του Φ.αερίου, που άγγιξαν και τα επίπεδα των 340 €/MWh.

Στο χρονικό διάστημα από τα μέσα του 2021 έως και το 2023, η Ελλάδα είχε την ακριβότερη MWh στην Ε.Ε.-27. Το 2025, στη λιανική αγορά ήταν από τις ακριβότερες χώρες στην Ευρώπη.

Στην παρούσα φάση βιώνουμε και την παράλληλη κρίση του Κόλπου και όλες οι  Ευρωπαικές χώρες, ήδη από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, έχουν μετακυλήσει τους χρόνους της απανθρακοποίσης, επανεκκινώντας ή κτίζοντας και νέες ανθρακικές κ λιγνιτικές μονάδες. Ολες πλην της χώρας μας που από το 2019 κήρυξε τη πλήρη απολιγνιτοποίηση. Παρότι μέχρι πρόσφατα οι λιγνιτικές μονάδες στήριξαν την ηλεκτρική επάρκεια της χώρας σε περιόδους κλιματικών κρίσεων με έντονη ζήτηση ενέργειας, σήμερα βρισκόμαστε στη δυσμενή θέση να μείνουμε με μηδενική συμμετοχή , κλείνοντας και την τελευταία υπερσύγχρονη μονάδα της ΠΤΟΛ5. Στην αρχή ως αιτία ήταν ο..ρυπογόνος λιγνίτης και τώρα ότι είναι ακριβός και ασύμφορος.

Συνεπώς, μαζί με την  επιβαλλόμενη συμβολή της χώρας στην επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας και τη συμμόρφωση, χωρίς απόκλιση από τις σχετικές πολιτικές και στόχους της Ε.Ε, επιβάλλεται η εξάντληση των περιθωρίων αξιοποίησης του εγχώριου πόρου, του λιγνίτη, με μελέτη και λήψη μέτρων (όπως αν χρειασθεί κατακράτηση του CO2),για παραγωγή από τις πλέον σύγχρονες λιγνιτικές μονάδες, με ανταγωνιστικό κόστος και σε κατάλληλη ποσότητα, για την τήρηση των περιβαλλοντικών στόχων, αλλά επαρκή  για την αποφυγή των προβλημάτων από την αποκλειστική και μονομερή χρήση και εξάρτηση από το Φ.αέριο.

Ενεργειακή εικόνα στον κόσμο και στην Ελλάδα

Ακολουθεί ο πίνακας από τον Ember (Global Electricity Review)/(Δ1) που παρουσιάζει την εξέλιξη των ποσοστών (%) της παγκόσμιας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ανά πηγή, της τελευταίας δεκαετίας, με το τελευταίο διαθέσιμο πλήρες έτος (2025).

*Σημείωση 1: Η κατηγορία «Αιολικά & Ηλιακά» περιλαμβάνει τη χερσαία και υπεράκτια αιολική ενέργεια, καθώς και τα φωτοβολταϊκά (PV) και την ηλιοθερμική ενέργεια. Η ανάπτυξή τους ήταν αμελητέα έως τις αρχές του 2000.

**Σημείωση 2: Η κατηγορία «Πετρέλαιο & Λοιπά» περιλαμβάνει την ηλεκτροπαραγωγή από πετρέλαιο, βιομάζα, γεωθερμία, απόβλητα και άλλες μικρότερες πηγές.

• Ορυκτά καύσιμα 57%
  
• Ενέργεια απο ΑΠΕ, (Φ/Β, αιολικά, Υδροηλεκτρικά) πηγές χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα καλύπτουν πλέον το  34% της παγκόσμιας ζήτησης. Δεν υπολογίζονται τα πυρηνικά.

Βασικά συμπεράσματα

1. Η Επέκταση των Ανανεώσιμων: Το πιο αξιοσημείωτο γεγονός είναι η εκρηκτική άνοδος των αιολικών και ηλιακών τα τελευταία 15-20 χρόνια. Από το <1% το 2005, έφτασαν να καλύπτουν πάνω από το 17% της παγκόσμιας παραγωγής το 2025.
   
2. Η Ανθεκτικότητα του Άνθρακα: Αν και το μερίδιό του μειώνεται, ο άνθρακας παραμένει η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτρισμού στον κόσμο. Σε απόλυτους αριθμούς, η παραγωγή από άνθρακα έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 1985 λόγω της τεράστιας αύξησης της ζήτησης, κυρίως στην Ασία (Κίνα, Ινδία).
   
3. Η Άνοδος του Φυσικού Αερίου: Το φυσικό αέριο αύξησε σταθερά το μερίδιό του, διπλασιάζοντας την παρουσία του από τη δεκαετία του ’80, καθώς θεωρήθηκε «καύσιμο-γέφυρα» για τη μετάβαση από τον άνθρακα.
   
4. Η Στασιμότητα της Πυρηνικής: Μετά από μια περίοδο ταχείας ανάπτυξης τις δεκαετίες του ’70 και ’80, η πυρηνική ενέργεια είδε το μερίδιό της να μειώνεται σταδιακά, κυρίως μετά το ατύχημα της Φουκουσίμα, αν και παραμένει κρίσιμη πηγή σταθερής ενέργειας χαμηλών ρύπων.

Η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ανέρχεται ετησίως σε περίπου 31.700 TWh.

Γεωγραφικές Αποκλίσεις: Παρά την παγκόσμια στροφή, χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να στηρίζονται σημαντικά στον άνθρακα και το φυσικό αέριο για να καλύψουν τη ραγδαία αυξανόμενη ζήτηση (π.χ. από Data Centers, Τεχνητή Νοημοσύνη και Ηλεκτροκίνηση).

Ελλάδα

• Η Ελλάδα κατέχει πλέον πρωτεύουσα θέση Ευρωπαικά (1^η-3^η ) και Παγκοσμίως (3^η) , σε ότι αφορά την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ(Φ/Β + Αιολικά), που φθάνουν  το 48.1 % στο μείγμα και μαζί με τα Υδροηλεκτρικά έφθασαν τα 54,3%.
  
• Συγκριτικά όμως, το 2025 στην Ελλάδα παρήχθη μόλις το 5,0% της Η.Ε. από λιγνίτη (Δ2). Μεταξύ των ετών 2018 και 2025 μειώθηκε δραματικά (-81,7%) η συμμετοχή του λιγνίτη στο Η.Ι. από 14.907 σε 2.728 GWh, ενώ στις χώρες της Ε.Ε. που αξιοποιούν δικούς τους γαιάνθρακες, παρήχθησαν αντίστοιχα το 2025, Πολωνία 51%,Τσεχία 34%, Βουλγαρία 22%, Γερμανία 21% και Ρουμανία 14%.

Ενεργειακός προγραμματισμός με μερική λιγνιτοπαραγωγή στην Ελλάδα

Μετά τα παραπάνω θα πρέπει να επανασχεδιασθεί η ηλεκτροπαραγωγή στη χώρα μας με συμμετοχή του λιγνίτη, (που εκτοπίζει μέρος του Φ,αερίου και όχι ΑΠΕ).  Η υπερσύγχρονης τεχνολογίας λιγνιτική μονάδα Πτολ/δα 5, κόστους αρχικής επένδυσης 1,5 δις ευρώ, και ονομαστικής ισχύος 660 MW, είναι σε θέση να παρέχει σταθερή ισχύ 616 MW στο δίκτυο μεταφοράς Η.Ε. καθ’ όλο το 24ωρο και για περίπου 7500 ώρες ανά έτος λειτουργώντας ως μονάδα βάσης, όπως γίνεται τούτο στη Γερμανία, Πολωνία, Τσεχία κ.α., εξασφαλίζοντας συγκριτικά χαμηλή και σταθερή τιμή Η.Ε. Αποτελεί  επομένως μονάδα βάσης για την εύρυθμη λειτουργία των στοχαστικών ΑΠΕ αλλά και εργαλείο συγκράτησης των τιμών  στο χρηματιστήριο ενέργειας. Αυτές είναι συνδεδεμένες κατά 90% με τις τιμές TTF  του φ.αερίου. Δεδομένων των τεράστιων γεωστρατηγικών κ ενεργειακών αναταράξεων και μάλιστα με μια μόνιμη Εθνική απειλή, αποτελεί κλειδί και αναγκαιότητα για την οικονομικότητα και την επάρκεια και την ασφάλεια της ηλεκτρικής τροφοδοσίας της χώρας, πεδίο που δεν ελέγχεται  με το εισαγόμενο , πολύ μεταβλητό και ακριβό συνήθως φ.αέριο.

Υπολογισμός μεταβλητού κόστους θερμικών μονάδων

Πτολ 5.Το κόστος διαμορφώνεται ως εξής: – Κόστος λιγνίτη 18,0 €/tn . – Συντελεστής Ειδικής Κατανάλωσης 1,4 tn/MWH. Προκύπτει κόστος καυσίμου 25,2 €/MWH.[1] – Συντελεστής Ειδικών Εκπομπών 1,1 tn/MWH.  Μεταβλητό κόστος Λειτουργίας κ συντήρησης (Ο+Μ)=6 €/MWH [2] . Με τιμές διακύμανσης δικαιωμάτων CO2 (70-85)x1,1 €/tn [3] προκύπτει : .

-Μεταβλητό κόστος Πτολεμαΐδας 5, = [1]+[2]+[3]= 116 €/MWH) (108,2-124,7)

Λήφθηκε μέση τιμή CO2=77 €/t

Φυσικό αέριο. Κόστος ΤΤF 35-66 €/MWh ,  Συντελεστής κατανάλωσης 2. Συντελεστής Ειδικών Εκπομπών 0,4 tn/MWH. Κόστος καυσίμου 70-132 €/MWh [1]. Μεταβλητό κόστος Λειτουργίας κ συντήρησης (Ο+Μ)=4,0 €/MWH [2] . Με τιμή δικαιωμάτων CO2 (70-85)x0,4 €/tn [3] προκύπτει:  .

-Μεταβλητό κόστος Φ.αερίου  = [1]+[2]+[3]= 137 €/MWH (104,0-168,0)

Λήφθηκε μέση τιμή ΤΤF=50 €/MWh και μέση τιμή CO2 = 77 €/t

Mε την τιμή των δικαιωμάτων CO2 στα 82 €/tn: η Πτολ5 έχει μετβ.κόστος 122 €/ΜWh, ενώ οι μονάδες Φ.αερίου (με τιμή  TTF στα 70 €/MWh) , έχουν μετβ.κόστος 177 €/MWh.

Οι προβλέψεις βάσει του ICE Endex (Intercontinental Exchange) στα τρέχοντα προθεσμιακά συμβόλαια TTF futures έχουν ως εξής: Q3 2026 50-65 € /MWh. Q4 2026 60-67€/ΜWh. Q1 2027 58-65 €/ΜWh. Επίσης να σημειωθεί ότι το LNG (ναύλοι, αεριοποίηση, απώλειες) επιβαρύνει την τιμή του κατά περίπου 3 €/MWh , που σημαίνει ότι το κόστος καυσίμου μιας μονάδας Φ.αερίου επιβαρύνεται Χ2 ,ήτοι κατά 6 €/MWh. Στην Ελλάδα, στις Μονάδες Ηλεκτροπαραγωγής CCGTs το ποσοστό χρήσης  LNG φτάνει το 50 με 60%, ενώ το υπόλοιπο 40-50% καλύπτεται από αέριο αγωγών.

[Η υποθετική λειτουργία της νέας Λιγνιτικής μονάδας Πτολ/δα 5 κατά το α΄ 6μηνο 2022 θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση κατά 25-30%, της μέσης τιμής κλεισίματος στην ημερήσια αγορά Η.Ε. (DAM), αξίας ~€1,13 – 1,35 δις, όπως περιγράφεται στη δημοσίευση :“Η συμβολή της μονάδας “Πτολεμαΐδα V” στην ενεργειακή ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας και στην οικονομικότητα λειτουργίας του συστήματος, energypress. gr, 26/ 07/2022” (από τους Ν. Χατζηαργυρίου, καθηγητή ΕΜΠ, πρώην αντιπρόεδρο της ΔΕΗ ΑΕ και Άρη Δημέα Δρ. ΕΜΠ, Κύριο Ερευνητή Smart Rue)].

Είναι λοιπόν πρόδηλο και στο μη ειδικό γιατί πρέπει να λειτουργήσει η νέα μονάδα Πτολ/δα 5 μέχρι το 2050 ως μονάδα βάσης σύμφωνα με το πρότυπο κι άλλων χωρών της Ε.Ε.

Συνεπώς

• Πρέπει να αξιοποιηθεί πλήρως μια επένδυση 1,5 δις €, όταν στην υπόλοιπη Ευρώπη συνεχίζουν μέχρι το 2050 με λιγνίτες και δεν υπάρχει κανένα θέμα υπέρβασης με τις εκπομπές CO2.

• Η Ελλάδα είναι ήδη εξαρτημένη ενεργειακά κατά 81,4% από ξένα καύσιμα όταν ο μ.όρος της Ευρώπης είναι 57,5%, δεύτερη μετά την Μάλτα. Συνεπώς αντί να μειωθεί η εξάρτηση , αυξάνεται . Τα επιπλέον 300 εκ.€ για τη  μετατροπής  της σε μονάδα Φ.αερίου δε χρειάζονται, αφού η ΠΤΟΛ5 είναι υπερσύγχρονη, καθαρή περιβαλλοντικά και πλήρως αξιόπιστη.

• Η Πτολ5 παράγει μια φθηνή κιλοβατώρα και κυρίως σταθερού κόστους, που κυμαίνεται μεταξύ 108 και 125 €/MWh,  ανάλογα με τις τιμές των δικαιωμάτων CO2, (που  επιστρέφουν ούτως ή άλλως εγχωρίως στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης, ΕΛΑΠΕ, Αντιστάθμιση βιομηχανιών κ.λ.π.) , χωρίς τις έντονες διακυμάνσεις του Φ.αερίου, που απαιτεί πολύτιμο συνάλλαγμα,

• Δίνεται η δυνατότητα συγκράτησης της μείωσης του πληθυσμού, της επαυξανόμενης ανεργίας στη Δ.Μακεδονία και αντιστροφής της τάσης, με σίγουρες και καλά αμειβόμενες χιλιάδες θέσεις εργασίας στην λιγνιτοπαραγωγή, αξιοποιώντας το Εθνικό μας καύσιμο. Να σημειωθεί ότι στη Δ.Μακεδονία υπάρχουν βεβαιωμένα ανεκμετάλλευτα αποθέματα 500 εκ.τον. λιγνίτη της ΔΕΗ, ΚΘΔ 1380 Kcal/kg. ισοδύναμων με 500 εκ.βαρέλια, αξίας 40-45 δις €. Επίσης υπάρχουν και κάποια εκ. τον. αποθέματα ξυλίτη, που εξορύσσονται από ιδιώτες από τα ανοιχτά ορυχεία Αχλάδας και Προσηλίου. Τα αποθέματα τους θα μπορούσαν να καταναλώνονται στους Σταθμούς της ΔΕΗ, όπως γινόταν επί δεκαετίες με ετήσιες συμβάσεις. Με τη λειτουργία συμμετοχή του λιγνίτη, η  ΔΕΗ θα απασχολούσε 3000 άτομα, 1800 τακτικούς και 1200 εργολαβικούς και έκτακτους. Το ΤΕΕ-ΔΜ έχει υπολογίσει έναν πολλαπλασιαστή Χ3 για τις θέσεις απασχόλησης που αφορούν τις άλλες δορυφορικές επιχειρήσεις, γύρω από την λιγνιτοπαραγωγή.

• Παράταση της απολιγνιτοποίησης με λειτουργία των τριών (3) νεότερων περιβαλλοντικά συμβατών μονάδων, ΑΗΣΑΔ 5 (2038), Μελίτη Φλώρινας (2043) και νέα Πτολ/δα 5 (2049) συνολικής καθαρής ισχύος ~1230 MW, ως μονάδων βάσης αλλά και εφεδρείας, όπως στις χώρες της Ε.Ε. που λειτουργούν ΑΗΣ και με εφεδρική λειτουργία των μονάδων 3 & 4 του ΑΗΣΑΔ έως το 2030.  Σταδιακή μετεγκατάσταση των μεγαΦ/Β πάρκων από τις εκτάσεις των ορυχείων σε άγονες εκτάσεις του δημοσίου στη Δ. Μακεδονία, ώστε να διατεθούν αρχικά οι αδιατάρακτες εκτάσεις για την εξόρυξη λιγνίτη και να ανακτηθούν στη συνέχεια οι πολύ εύφορες οριζόντιες – παραοριζόντιες αποκατεστημένες και προς αποκατάσταση εκτάσεις των ορυχείων, για παραγωγικές δραστηριότητες στον πρωτογενή τομέα.

• Η αξιοποίηση παράλληλα του φτωχότερου λιγνίτη ως οργανοχουμικό λίπασμα, είναι μια άλλη δοκιμασμένη εξωηλεκτρική χρήση, που εχει προτείνει το ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε  με μελέτη του 2010 αλλά και το Πανεπιστήμιο Δ.Μακεδονίας.

• Η ΠΤΟΛ5 σαφώς είναι απαραίτητη ως μονάδα βάσης ακόμη και για το  Giga data center που εξαγγέλθηκε από τη ΔΕΗ, ισχύος 300MW , (που μπορεί να αυξηθεί σε 1000 MW), δεδομένου ότι η λειτουργία του απαιτεί σταθερή παροχή ενέργειας, που δεν την παρέχουν οι ΑΠΕ της περιοχής χωρίς αποθήκευση,

• Ομοίως οι πιο λειτουργικές μονάδες ΑΗΣ Μελίτης, του ΑΗΣ ΑΔ 3,4 και κυρίως η ΑΔ-5 μπορούν να συνεχίσουν να υποστηρίζουν το ενεργειακό ισοζύγιο ως εφεδρείες αλλά και στην τηλεθέρμανση της Κοζάνης, η δε Πτολ5 την Πτολεμαίδα , όπως ζητούν οι Δημοτικές αρχές, φορείς και το ΤΕΕ-ΔΜ, παρέχοντας φθηνή θέρμανση.

• Ο ΑΔΜΗΕ ειδικά για την ΠΤΟΛ-5 θεωρεί απαραίτητη τη λειτουργία της τουλάχιστον μέχρι το 2028, για τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας της χώρας. Το νέο όμως παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο επιβάλλει την διατήρηση  λιγνιτικού ποσοστού στο ενεργειακό μας μείγμα, για όλους τους παραπάνω λόγους για πολύ παραπάνω χρόνο.

Η ομαλή ενεργειακή μετάβαση απαιτεί τη διατήρηση ενός αξιόπιστου ενεργειακού μείγματος, που θα περιλαμβάνει και ένα ποσοστό ασφαλείας μέχρι 10% το εγχώριο Εθνικό μας καύσιμο το λιγνίτη. Θέση που επανειλημμένα έχει πάρει και το ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ (Αποφ Α74/Σ13/2025). Ειδικά για την ΠΤΟΛ5 θα πρέπει να λειτουργεί μόνιμα και σταθερά στο σύστημα, για την επίτευξη των παραπάνω κοστολογικών υπολογισμών, που μπορεί να επιτευχθεί με διμερή συμβόλαια με τη Βιομηχανία , όπως έχει ζητήσει και η ΕΒΙΚΕΝ.

____________

*Το άρθρο παραχωρήθηκε για το site και το newsletter του ΣΜΕ.

 ΠΗΓΗ: https://sme.gr/arthrografia/anagki-synechisis-tis-lignitoparagogis-stin-ellada/